Warszawa, 13 listopada 2025

Obywatelskie Forum Sztuki Współczesnej
ul. Pańska 3
00-124 Warszawa
forumsztukiwspolczesnej@gmail.com

Do Pani Minister
Marty Cienkowskiej
Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
ul. Krakowskie Przedmieście 15/17
00-071 Warszawa

Do wiadomości publicznej

Dotyczy: decyzji o wygaszeniu programu „Promesa dla kultury”

Szanowna Pani Minister,

Z niepokojem przyjmujemy informację o decyzji dotyczącej wygaszenia programu „Promesa dla kultury”, który od lat stanowił jedno z nielicznych narzędzi zapewniających instytucjom i organizacjom pozarządowym z pola kultury ciągłość finansowania oraz stabilność realizacji projektów europejskich. Decyzja o wygaszeniu programu, którego strategicznym celem jest zwiększenie efektywności wykorzystania funduszy europejskich na rzecz rozwoju kultury będzie miała poważne i długofalowe skutki dla całego ekosystemu kultury w Polsce.

Niepokojący jest już sam fakt podjęcia decyzji bez konsultacji ze środowiskiem i wbrew wcześniejszym zapewnieniom o trwałości program oraz brak informacji o jakichkolwiek planach wypracowania nowego mechanizmu wspierania zadań realizowanych przy udziale programów europejskich. Niespodziewane wygaszenie programu nastąpiło bez przeprowadzenia dialogu z przedstawicielami sektora kultury, CED-em Polska oraz organizacjami branżowymi, które od lat korzystały z instrumentu promesy. Zmiana ta stoi również w sprzeczności z wcześniejszymi deklaracjami o utrzymaniu mechanizmów wspierających współpracę europejską. Tak nagła decyzja, podjęta bez konsultacji, uderza w zaufanie do polityki kulturalnej państwa.

Likwidacja programu Promesa będzie mieć negatywny wpływ na współpracę międzynarodową i wykorzystanie funduszy europejskich ponieważ skutkuje ona ograniczeniem możliwości wykorzystania środków europejskich, a w konsekwencji osłabieniem integracji europejskiej i wsparcia sektora kultury w Polsce. Programy europejskie mają jasno określone cele i przynoszą do kraju środki znacznie przewyższające wkład krajowy – udział skarbu państwa w projektach jest z reguły wielokrotnie niższy niż finansowanie pochodzące z budżetu Unii Europejskiej. Brak krajowego komponentu, jakim była „Promesa”, oznacza de facto rezygnację ze środków europejskich, które mogłyby zasilić instytucje polskiego sektora kultury – zarówno państwowe, jak i pozarządowe.

O ile różne państwa członkowskie Unii Europejskiej stosują zróżnicowane praktyki – niektóre zapewniają nawet 100% wkładu własnego dla projektów współfinansowanych z UE – decyzja o wygaszeniu „Promesy” pozycjonuje Polskę w gronie państw najmniej przychylnych dla wspierania europejskiej współpracy kulturalnej. Taki krok osłabia wizerunek naszego kraju jako wiarygodnego partnera, podważa pozycję polskich instytucji w sieciach międzynarodowych i ogranicza wymianę kulturalną.

Decyzja o wygaszeniu Promesy może zadziałać osłabiająco i destabilizująco dla całego sektora Kultury. Program ten umożliwiał planowanie działań wieloletnich, współfinansowanie z programów unijnych, a także zachowanie płynności finansowej w długoletnich projektach Kreatywnej Europy. Jego brak oznacza ryzyko przerw w realizacji projektów międzynarodowych oraz utratę partnerów zagranicznych. Co więcej, brak Promesy zwiększy presję konkurencyjną w programach rocznych MKiDN, jako że istniejący grantobiorcy projektów finansowanych z funduszu Kreatywnej Europy będą poszukiwać innych sposobów pozyskania wkładów własnych.

Kolejnym, niepokojącym skutkiem tej decyzji jest osłabienie potencjału instytucji i organizacji pozarządowych. Uczestnicy projektów, którzy już pozyskali lub są w trakcie aplikowania o fundusze europejskie, tracą możliwość pozyskania wkładu własnego – co w praktyce oznacza utratę możliwości ubiegania się o środki unijne, czasem po wielu miesiącach przygotowań. Dla licznych podmiotów, które wygrały międzynarodowe konkursy grantowe, brak „Promesy” może oznaczać konieczność rezygnacji z przyznanych środków lub wyraźne zwiększenie ryzyka finansowego.

Szczególnie dotknięte zostaną małe i średnie podmioty, które nie dysponują zapleczem administracyjnym ani finansowym pozwalającym na utrzymanie zespołów między konkursami oraz finansowanie wkładów własnych. „Promesa” umożliwiając realizację działań wieloletnich pełniła w tym kontekście rolę instrumentu wzmacniającego profesjonalizację i trwałość sektora NGO w kulturze. Zamknięcie tego programu oznaczało będzie w związku z tym utratę wypracowanych przez lata możliwości organizacyjnych i wiarygodności instytucji, oraz dorobki współpracy europejskiej umożliwiający korzystanie ze środków unijnych.

Likwidacja programu, który był jednym z filarów systemowego wsparcia kultury w realizacji projektów międzynarodowych, tworzy wrażenie braku długofalowej strategii i konsekwencji w działaniach Ministerstwa. Program ten był nie tylko narzędziem finansowym, ale też symbolem odpowiedzialności państwa za rozwój i europejskie zakorzenienie kultury w Polsce. Jego wygaszenie nie tylko osłabia krajowy sektor, lecz także ogranicza polską obecność w przestrzeni europejskiej współpracy i wymiany kulturalnej. W czasach rosnącej niestabilności finansowej i geopolitycznej szczególnie ważne jest, by państwo zachowało narzędzia gwarantujące ciągłość i wiarygodność współpracy z sektorem.

Zwracamy się z uprzejmą prośbą o ponowne rozważenie decyzji o wygaszeniu programu „Promesa dla kultury” lub stworzenie nowego mechanizmu wspierającego zapewnienie środków na dofinansowanie tzw. wkładu własnego dla zadań realizowanych przy udziale programów europejskich. Postulujemy o pilne wypracowanie rozwiązania chroniącego stabilność i europejską współpracę polskiego sektora kultury.

Z poważaniem,
Obywatelskie Forum Sztuki Współczesnej

W imieniu zarządu
Antoni Burzyński – przewodniczący OFSW