27 listopada 2025 roku, w biurze Prezydenta Miasta Krakowa, dwie kolejne instytucje sztuki współczesnej w Polsce dołączyły do Nowego Porozumienia w.s. minimalnych honorariów dla osób artystycznych. W imieniu MOCAK Muzeum Sztuki Współczesnej w Krakowie porozumienie podpisał Adam Budak, zaś w imieniu Galerii Sztuki Współczesnej Bunkra Sztuki – Delfina Jałowik. W imieniu Obywatelskiego Forum Sztuki Współczesnej porozumienie podpisali Antoni Burzyński, Monika Drożyńska, Katarzyna Górna i Marta Romankiv.

Podpisanie Nowego Porozumienia było możliwe dzięki wsparciu Prezydenta Miasta Krakowa Aleksandra Miszalskiego dla inicjatywy gwarantującej w instytucjach miejskich minimalne stawki za udział w wystawach. Zaangażowanie władz samorządowych w prowadzone przez Forum proces zmiany postrzegania pracy artystycznej, ukierunkowany na stworzenie systemowych rozwiązań, jest dla nas przełomowym wydarzeniem. Tego rodzaju postawa wskazuje na kierunki zmian, które mamy nadzieję przyjmą się w całym kraju.

Prace nad podpisaniem Nowego Porozumienia przez krakowskie instytucje sztuki został rozpoczęty dzięki zgłoszeniu gotowości do dołączenia MOCAKu do Nowego Porozumienia przez Adama Budaka, nowego dyrektora instytucji. Proces dialogu wsparła też znacząco Daria Gosek-Popiołek. W wyniku kilkumiesięcznych rozmów, dzięki wspierającej postawie Prezydenta Miasta Krakowa, udało nam się wspólnie wykonać kolejny krok w kierunku tworzenia dobrych standardów współpracy z osobami artystycznymi i systemowych rozwiązań.

—

Nowe Porozumienie to międzyinstytucjonalny dokument określający dolny pułap wynagrodzeń za udział w poszczególnych rodzajach wystaw sztuki współczesnej w Polsce. Jest to przełomowa zmiana, wprowadzająca nowy standard w opłacaniu i myśleniu o pracy osób artystycznych.

Zaproponowane przez OFSW rozwiązanie wprowadza nowy system obliczania wysokości honorarium za udział w wystawie. W Nowym Porozumieniu jego wysokość jest powiązana z obowiązującą w danym roku płacą minimalną w Polsce. Ze względu na specyfikę działalności artystek i artystów sztuki współczesnej, w Nowym Porozumieniu proponujemy przybliżony w miesiącach czas pracy, który jest potrzebny na wykonanie danego dzieła, jako podstawę wysokości wypłacanego honorarium, oraz płacę minimalną jako punkt odniesienia.

Określone w Nowym Porozumieniu stawki wynikają zatem z czasu pracy osoby artystycznej potrzebnego na przygotowanie dzieła, przemnożonego przez wysokość minimalnego wynagrodzenia w danym roku.

Nowe Porozumienie wprowadza w ten sposób również system automatycznej waloryzacji tych stawek, ponieważ płaca minimalna w Polsce ustalana jest co roku rozporządzeniem Rady Ministrów.

Każda instytucja może w ten sposób łatwo samodzielnie obliczyć stawki, ale dla ułatwienia Obywatelskie Forum Sztuki Współczesnej będzie co roku publikowało obliczenie na swojej stronie www.ofsw.pl

Nowe Porozumienie jest jednocześnie początkiem pracy nad uszczegółowieniem zaproponowanego systemu. Mamy nadzieję, że z czasem kolejne instytucje będą dołączały do porozumienia. Duże znaczenie będzie miało tu wsparcie władz samorządowych patronujących poszczególnym galeriom i centrom sztuki.

Nowe Porozumienie zostało do tej pory podpisane w maju tego roku przez cztery inne muzea i galerie w Polsce: TRAFO Trafostację Sztuki w Szczecinie, BWA Wrocław, Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, oraz Zachętę – Narodową Galerię Sztuki, w obecności ministry Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Hanny Wróblewskiej.

Historia porozumienia

W 2014 roku środowisku artystycznemu udało się wypracować ramy wspólnych zasad wynagradzania osób artystycznych za udział w wystawach. Wówczas porozumienie podpisały wiodące instytucje artystyczne w Polsce, w tym Zachęta, Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, Muzeum Sztuki w Łodzi, Galeria Miejska Arsenał w Poznaniu, Galeria Kronika w Bytomiu, Galeria Labirynt w Lublinie, Bunkier Sztuki w Krakowie. Było to przełomowe wydarzenie w polskim życiu artystycznym, którego pozytywne skutki oddziałują do dzisiaj.

W ciągu ponad dziesięciu lat, które upłynęły od czasu pierwszego porozumienia, w polskim środowisku artystycznym zaszło wiele pozytywnych zmian, przede wszystkim w rozumieniu pracy artystycznej jako wartościowej społecznie pełnoprawnej działalności zawodowej. Świadomość osób artystycznych, że za pracę należy zapłacić stała się faktem. Niestety, pozytywne zmiany nie objęły kwestii faktycznych kwot honorariów. Wypracowana ponad dekadę temu ich wysokość nie uległa zmianie.

Dziś stały się listkiem figowym, który przesłania smutna prawdę, że obecne stawki są symboliczne, ponieważ w żaden sposób nie równoważą włożonego przez artystki i artystów wysiłku i czasu pracy nad wystawą. W tym czasie artyści i artystki muszą żyć, jeść, opłacić rachunki, najczęściej też z własnych pieniędzy wyprodukować prace.

Nowe Porozumienie wprowadza cztery uproszczone kategorie udziału w wystawie:

1. Wystawy zbiorowe:
   1. prezentacja już istniejącego dzieła lub dzieł osoby artystycznej: nie mniej niż 1/2 miesiąca = 1/2 pensji minimalnej
   2. nowe dzieło wykonane na potrzeby wystawy:
      nie mniej niż 2 miesiące pracy twórczej = 2 pensje minimalne
2. Wystawy indywidualne „małe” typu project room
   1. zawierające nowe dzieło lub dzieła:
      nie mniej niż 4 miesiące = 4 pensje minimalne
   2. złożone z już istniejących dzieł lub dzieła
      nie mniej niż 3 miesiące = 3 pensje minimalne
3. Wystawy indywidualne „duże”
   1. nowe dzieła lub/i retrospektywa zawierająca nowe i/lub istniejące dzieła:
      6 miesięcy = 6 pensji minimalnych

Nowe Porozumienie jest również początkiem dalszej wspólnej pracy nad systemem i dostosowaniem go do możliwości innych instytucji i charakterystyki pracy innych współtworzących wystawy osób. Kluczowe znaczenie dla tej sprawy będzie miało wsparcie władz samorządowych oraz MKiDN-u.

Projekt Nowego Porozumienia został wypracowany przez grupę roboczą Obywatelskiego Forum Sztuki Współczesnej w składzie: Antoni Burzyński, Katarzyna Górna, Mikołaj Iwański, Kasper Lecnim, Irmina Rusicka, Aleksy Wójtowicz.

Obywatelskie Forum Sztuki Współczesnej

OFSW jest stowarzyszeniem, które zostało założone w listopadzie 2009 roku i zrzesza osoby, które prowadzą działalność zawodową w polu sztuki, kształcą się w tym zakresie lub aktywnie wspierają środowisko sztuki współczesnej. Od 2011 roku jego działania skupiają się przede wszystkim na systemowych problemach osób artystycznych: ich sytuacji ekonomicznej i bytowej oraz relacjach z instytucjami i polem władzy. Stanowi również forum dyskusji środowiska artystycznego.

Z inicjatywy OFSW w maju 2012 roku został zorganizowany bezprecedensowy Dzień bez sztuki – Strajk Artystyczny, a dwa lata później wydano Czarną księgę polskich artystów (2015, wyd. Krytyka Polityczna), uwidaczniając realną skalę zaniedbań sektora sztuki współczesnej w Polsce. Działalność OFSW to również praca nad prawnym rozpoznaniem statusu zawodowego osób artystycznych oraz objęcie ich ubezpieczeniem zdrowotnym i emerytalnym, rekomendacje dotyczące wynagrodzeń i walka o poprawę warunków ich pracy, co doprowadziło do rozpoczęcia prac nad ustawą o zabezpieczeniach socjalnych tej

grupy.

W 2014 roku z inicjatywy OFSW podpisano Porozumienie w/s minimalnych wynagrodzeń dla artystek i artystów z kilkoma wiodącymi instytucjami sztuki w Polsce. Podpisane w maju 2025 roku Nowe Porozumienie w/s minimalnych honorariów dla osób artystycznych jest kontynuacją starań o godne honoraria w sektorze sztuki współczesnej.